آندوسکوپی یکی از روش های پیشرفته و کم تهاجمی در پزشکی است که به پزشکان امکان می دهد داخل اندام های بدن را با دقت بالا مشاهده کنند. در این روش از یک لوله باریک و انعطاف پذیر به نام آندوسکوپ استفاده می شود که در انتهای آن دوربین و نور قرار دارد. آندوسکوپی علاوه بر تشخیص بسیاری از بیماری ها ، در برخی موارد برای درمان هم به کار می رود. در مقاله حاضر ، به بررسی دقیق تر انواع و چگونگی انجام و کاربردهای آن می پردازیم.
آندوسکوپی چیست و چگونه انجام میشود ؟
آندوسکوپی به معنای «مشاهده درون بدن» است. پزشک از طریق دهان، بینی یا برش های کوچک پوستی ، آندوسکوپ را وارد بدن می کند تا اندام هایی مانند معده ، روده ، ریه یا مفاصل را بررسی کند. این روش ، به تشخیص بسیاری از بیماری ها مانند زخم معده ، خونریزی داخلی ، التهاب و حتی سرطان کمک می کند.
برای انجام آندوسکوپی بیمار معمولاً باید چند ساعت قبل از آن ناشتا باشد. انجام آن به این شکل است که آندوسکوپ از طریق دهان (برای آندوسکوپی فوقانی) یا مقعد (برای کولونوسکوپی یا آندوسکوپی روده) وارد بدن می شود. پزشک با مشاهده تصاویر داخل بدن می تواند هرگونه ضایعه یا مشکل را بررسی کند. در صورت نیاز ، نمونه برداری (بیوپسی) یا اقدامات درمانی مانند برداشتن پولیپ نیز همزمان انجام می شود.
کاربردهای آندوسکوپی
- تشخیص بیماری ها :
- بررسی خونریزی معده و روده
- تشخیص زخم معده یا سرطان معده
- تشخیص عفونت ها و التهاب ها
- درمان مشکلات پزشکی :
- برداشتن پولیپ یا تومورهای کوچک
- خارج کردن جسم خارجی از بدن
- متوقف کردن خونریزی داخلی
- نمونه برداری (بیوپسی) : برای بررسی دقیق تر بافت ها
انواع آندوسکوپی
این روش تشخیصی و درمانی ، بسته به محل استفاده ، انواع گوناگون دارد و به چند دسته تقسیم می شود که در ادامه ، بهترین متخصص داخلی تهران ، دکتر امیر حسنی به آن اشاره کرده است :
- آندوسکوپی گوارشی فوقانی (Upper GI) : بررسی مری ، معده و دوازدهه
- کولونوسکوپی : بررسی روده بزرگ برای تشخیص پولیپ یا سرطان
- برونکوسکوپی : مشاهده ریه ها و راه های هوایی
- هیستروسکوپی : بررسی داخل رحم برای تشخیص مشکلات زنان
- آرتروسکوپی : مشاهده مفاصل مانند زانو و شانه
- لاپاروسکوپی : مشاهده حفره شکم و لگن از طریق برش کوچک
آندوسکوپی چقدر طول میکشد ؟
مدت زمان انجام آندوسکوپی بسته به نوع آن متفاوت است. معمولا آندوسکوپی معده (اندوسکوپی فوقانی) حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه و آندوسکوپی روده (کولونوسکوپی) حدود ۲۰ تا ۴۵ دقیقه طول می کشد. در صورت انجام اقدامات درمانی ممکن است زمان بیشتری طول بکشد.
چه موقع آندوسکوپی لازم است ؟
پزشک ممکن است این شیوه تشخیص و درمان را در صورت بروز شرایط زیر توصیه کند :
- درد یا سوزش معده مداوم
- خونریزی گوارشی یا مدفوع خونی
- تهوع و استفراغ مکرر بدون علت مشخص
- کاهش وزن ناگهانی و بیدلیل
- مشکل در بلع غذا یا گیر کردن لقمه
- غربالگری سرطان دستگاه گوارش
آمادگی قبل از آندوسکوپی
معمولاً ۶ تا ۸ ساعت قبل از آندوسکوپی نباید غذا یا نوشیدنی مصرف شود. مصرف داروها ، به ویژه داروهای رقیق کننده خون با نظر پزشک باید قطع یا کنترل شود. همچنین ، آزمایش های لازم مثل آزمایش خون یا عکس برداری نیز باید طبق تجویز پزشک انجام شود.
مراقبت های بعد از آندوسکوپی
✅ استراحت چند ساعته به دلیل استفاده از آرام بخش
✅ پرهیز از رانندگی یا کارهای سنگین در همان روز
✅ امکان وجود علائم خفیف مثل گلودرد ، نفخ یا تهوع موقت
✅ در صورت بروز درد شدید ، تب یا خونریزی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
مزایای آندوسکوپی
- تشخیص دقیق تر نسبت به روش های تصویربرداری
- درمان همزمان برخی مشکلات
- برش های کوچک و دوره نقاهت کوتاه تر
- عوارض کمتر نسبت به جراحی باز
عوارض احتمالی آندوسکوپی
هر چند آندوسکوپی ایمن و بسیار پرکاربرد محسوب می شود ، اما ممکن است عوارض نادری مانند خونریزی خفیف ، عفونت و واکنش به داروی بیهوشی یا آرام بخش رخ دهد. در موارد بسیار نادر نیز ممکن است شاهد سوراخ شدن اندام باشیم که بر اثر بی دقتی و تسلط ناکافی پزشک رخ می دهد.
تفاوت آندوسکوپی تشخیصی و درمانی
آندوسکوپی تشخیصی به روشی گفته می شود که تنها با هدف بررسی داخل اندام ها و شناسایی بیماری ها انجام می شود. اما آندوسکوپی درمانی علاوه بر تشخیص ، برای درمان و رفع مشکلات موجود نیز استفاده می شود. تفاوت اصلی آندوسکوپی تشخیصی و درمانی به شرح زیر است :
- هدف : در آندوسکوپی تشخیصی تمرکز بر شناسایی بیماری است ، اما در آندوسکوپی درمانی علاوه بر تشخیص ، درمان هم انجام می شود.
- مدت زمان : آندوسکوپی درمانی معمولاً طولانی تر از نوع تشخیصی است.
- ابزارها : در نوع درمانی از تجهیزات خاصی برای جراحی های کوچک یا مداخله استفاده می شود.
- بازیابی بیمار : در آندوسکوپی تشخیصی بیمار سریع تر بهبود می یابد ، اما در درمانی بسته به نوع مداخله ممکن است نیاز به استراحت بیشتر باشد.
جمع بندی
آندوسکوپی یکی از روش های مدرن ، دقیق و کم تهاجمی برای تشخیص و درمان بسیاری از بیماری ها است. انتخاب پزشک متخصص ، رعایت آمادگی های قبل از آندوسکوپی و مراقبت های بعد از آن می تواند به کاهش عوارض و افزایش دقت در نتایج کمک کند. این روش در حوزه های مختلفی مانند گوارش ، زنان ، ارتوپدی و ریه کاربرد گسترده ای دارد و نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر بیماری ها ایفا می کند.
