کولونوسکوپی یکی از روش های تشخیصی و درمانی مهم در پزشکی است که به پزشک اجازه می دهد داخل روده بزرگ (کولون) و راست روده (رکتوم) را با استفاده از دستگاهی انعطاف پذیر به نام کولونوسکوپ مشاهده کند. این روش نه تنها برای تشخیص بیماری های دستگاه گوارش ، بلکه برای پیشگیری و حتی درمان برخی مشکلات نیز کاربرد دارد. در این مقاله ، به بررسی چگونکی و کابردهای این روش تشخیصی به تفصیل می پردازیم.
کولونوسکوپی چیست ؟
کولونوسکوپی یک روش آندوسکوپی گوارشی است که با کمک یک لوله باریک و دوربین متصل به آن انجام می شود. پزشک در طول این فرآیند می تواند وجود پولیپ ها یا توده های غیر طبیعی را شناسایی کند و نشانه های سرطان روده بزرگ یا بیماری های التهابی روده مثل کولیت اولسراتیو را بررسی کند. همچنین ، با این روش می تواند خونریزی های پنهان یا علت درد شکمی مزمن را پیدا کند.
موارد استفاده از کولونوسکوپی
طبق گفته بهترین متخصص داخلی تهران ، دکتر امیر حسنی ، این روش معمولاً برای بررسی علت درد شکم یا خونریزی مقعدی ، تشخیص پولیپ ها و سرطان روده بزرگ ، غربالگری سرطان روده از سن ۴۵ سال به بالا و پیگیری بیماران مبتلا به بیماری های التهابی روده توصیه می شود.
مراحل انجام کولونوسکوپی
بیمار باید ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل رژیم غذایی خاص (مایعات شفاف) داشته باشد و داروهای مسهل مصرف کند تا روده کاملاً تخلیه شود. معمولاً کولونوسکوپی با تزریق داروی آرامبخش انجام می شود تا بیمار دردی احساس نکند.
پس از بیهوشی ، پزشک دستگاه را از طریق مقعد وارد روده بزرگ و تمام بخش ها را بررسی می کند. در صورت نیاز ، پزشک می تواند پولیپ ها را خارج کند یا نمونه برداری (بیوپسی) انجام دهد.
کولونوسکوپی چقدر طول می کشد ؟
این روش معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان می برد. با احتساب زمان ریکاوری پس از آرام بخش ، بیمار ممکن است چند ساعت در مرکز درمانی بماند.
آمادگی قبل از کولونوسکوپی
برای انجام موفقیت آمیز این روش ، آمادگی مناسب ضروری است تا روده ها کاملا خالی و قابل بررسی باشند. این آمادگی شامل مراحل زیر است :
- رژیم غذایی : ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از کولونوسکوپی باید از غذاهای سبک و مایعات شفاف استفاده شود. غذاهای سنگین و پر فیبر ممنوع هستند.
- داروها : بعضی داروها مثل رقیق کننده های خون باید با نظر پزشک موقتا قطع شوند.
- محلول های پاک کننده روده : مصرف ملین های خاص یا محلول های مخصوص (مثل پلی اتیلن گلیکول) برای تخلیه کامل روده الزامی است.
- ناشتا بودن : معمولا از ۶ تا ۸ ساعت قبل از کولونوسکوپی خوردن و آشامیدن ممنوع است.
📌 این آمادگی باعث می شود پزشک دید بهتری داشته باشد و احتمال خطا در تشخیص کاهش یابد.
حال بیمار بعد از کولونوسکوپی
بعد از انجام این پروسه ، اکثر بیماران احساس خستگی و کمی بی حالی دارند که به دلیل داروهای آرام بخش و بی حسی مورد استفاده در حین عمل است. علائم شایع بعد از کولونوسکوپی شامل موارد زیر است :
- نفخ و احساس پری شکم به دلیل ورود گاز برای باز شدن روده ها
- خروج گاز و صداهای روده ای تا چند ساعت بعد
- گاهی وجود مقدار کمی خون در مدفوع ، بهویژه در صورت برداشتن پولیپ
این علائم معمولا موقت هستند و طی ۲۴ ساعت برطرف می شوند. پزشکان توصیه می کنند بیماران بعد از کولونوسکوپی استراحت کنند ، مایعات فراوان بنوشند و همان روز رانندگی نکنند.
شلنگ کولونوسکوپی چیست ؟
ابزاری که برای کولونوسکوپی استفاده میشود کولونوسکوپ نام دارد که به طور عامیانه به آن “شلنگ کولونوسکوپی” هم گفته می شود. این ابزار یک لوله باریک ، بلند و انعطاف پذیر است که در انتهای آن یک دوربین کوچک و منبع نور وجود دارد.
بعد از ورود این ابزار به بدن ، تصاویر داخل روده به صورت زنده روی مانیتور نمایش داده می شود. ضمن اینکه ، کانال هایی برای عبور ابزارهای جراحی کوچک تعبیه شده اند تا در صورت نیاز پولیپ یا نمونه بافت برداشته شود. کولونوسکوپ به پزشک امکان می دهد داخل روده بزرگ را به طور دقیق بررسی کرده و در همان جلسه اقدامات درمانی لازم را انجام دهد.
مزایای کولونوسکوپی
🟣 شناسایی زود هنگام بیماری ها به ویژه سرطان روده
🟣 امکان درمان هم زمان (مانند برداشتن پولیپ ها)
🟣 روشی دقیق تر نسبت به آزمایش های تصویربرداری
عوارض احتمالی کولونوسکوپی
کولونوسکوپی به طور کلی ایمن و بسیار کاربردی است ، اما در برخی موارد ممکن است عوارضی مانند خونریزی خفیف به ویژه بعد از برداشتن پولیپ ، احساس نفخ یا گرفتگی شکم و پارگی دیواره روده در موارد بسیار نادر رخ دهد.
چه کسانی باید کولونوسکوپی انجام دهند ؟
از جمله افرادی که انجام این روش برای آن ها ضروری است عبارت اند از :
- افراد بالای ۴۵ سال برای غربالگری سرطان روده بزرگ
- افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپ دارند.
- بیماران با علائم مشکوک مانند مدفوع خونی ، کاهش وزن بی دلیل یا درد شکمی مداوم
جمع بندی
کولونوسکوپی یک ابزار ارزشمند برای تشخیص ، پیشگیری و درمان بیماری های روده بزرگ است. این روش با وجود اینکه کمی تهاجمی به نظر می رسد ، اما به دلیل دقت بالا و امکان مداخله درمانی ، جایگاه ویژه ای در پزشکی دارد. رعایت رژیم غذایی مناسب قبل از کولونوسکوپی و انجام آن توسط پزشک متخصص گوارش ، احتمال بروز عوارض را به حداقل می رساند.
به طور خلاصه ، کولونوسکوپی یکی از بهترین و مطمئن ترین راه ها برای بررسی سلامت روده بزرگ و پیشگیری از سرطان روده محسوب می شود.
